Koeling is het enige witgoed waarbij uitstel je geld kost terwijl je zit te wachten. Een wasmachine die stilstaat is lastig, een koelkast die stilstaat is een volle vuilniszak. Daarom begint dit overzicht bij de inhoud en pas daarna bij het apparaat.
Snel antwoord. Houd bij uitval de deur dicht, dan blijft een koelkast vier tot zes uur koud en een volle vriezer een etmaal. Luister daarna of de compressor achterin draait. Doet hij dat, dan is het bijna nooit de compressor zelf maar de luchtcirculatie, de ontdooiing of de deurafdichting.
Eerst de inhoud, dan de diagnose
- Deur dicht houden. Elke keer openen kost je ongeveer een uur koeling.
- Vriezer vol houden. Een volle vriezer blijft veel langer koud. Vul lege ruimte op met flessen water of kranten.
- Rauw vlees, vis en bereide gerechten zijn de eerste zorg. Boven de 7 graden is de houdbaarheid nog een paar uur.
- Diepvries die nog ijskristallen bevat mag je één keer opnieuw invriezen. Volledig ontdooid en op kamertemperatuur: weggooien.
- Heb je een tweede koelkast, of een buurman? Verhuis het belangrijkste nu.
De volledige tijdlijn en de vijf oorzaken op volgorde staan in koelkast koelt niet meer.
Hoe een koelkast werkt, in vier zinnen
Dit maakt bijna elke diagnose logisch.
Een compressor perst koudemiddel samen, waardoor het heet wordt. In de condensor achterop staat het die warmte af aan de keuken. Daarna zet het koudemiddel uit in de verdamper binnenin, en daarbij onttrekt het warmte aan de lucht in de kast. Een thermostaat schakelt de compressor in en uit, en bij veel modellen blaast een ventilator de koude lucht rond.
Daaruit volgt: warmte moet weg kunnen aan de achterkant, koude lucht moet rond kunnen binnenin, en er mag geen warme lucht naar binnen lekken. Vrijwel elke koelklacht is een van die drie.
De klachten die het vaakst voorkomen
| Klacht | Meest voorkomende oorzaak | Zelf te doen | Uitgebreid |
|---|---|---|---|
| Koelt niet meer | Verdamper dichtgevroren of ventilator stil | Ontdooien wel | lees verder |
| Maakt geluid | Vaak normaal, soms de compressor of een losse achterwand | Meestal | lees verder |
| Water onderin | Verstopt afvoergaatje | Ja | lees verder |
| Vriest aan | Deurafdichting, vochtig voedsel of ontdooiing | Deels | lees verder |
| Compressor draait continu | Condensor vervuild of afdichting lek | Deels | zie hieronder |
| Vriezer werkt, koelkast niet | Circulatie tussen beide delen | Ontdooien wel | zie hieronder |
| Lampje brandt, koelt niet | Zegt niets over de koeling | Nee | zie hieronder |
De vier hoeken waar het misgaat
1. De warmte kan er niet uit
Achterop of onderin de koelkast zit een rooster of een zwarte plaat: de condensor. Daar moet de warmte weg.
Stof. Een dikke stoflaag isoleert en verlaagt de koelcapaciteit merkbaar. Dit is de meest onderschatte oorzaak in huishoudens met huisdieren. Stekker eruit, voorzichtig stofzuigen met een borstelmond, een keer per jaar.
Te weinig ruimte. Een koelkast heeft luchtruimte nodig achterlangs en bovenlangs. Strak ingebouwd zonder ventilatierooster, of met een dichtgetimmerde plint, krijgt hij zijn warmte niet kwijt.
Te warm opgesteld. Naast een oven, tegen een vaatwasser, in de zon of in een schuur. Andersom geldt ook: veel koelkasten werken slecht in een onverwarmde garage onder de 10 graden, omdat de thermostaat dan denkt dat het al koud genoeg is en de vriezer laat ontdooien.
Herkenbaar aan: de compressor draait vrijwel continu en de zijkanten voelen warm.
2. De koude kan niet rond
Bij de meeste combikasten wordt de koude in het vriesgedeelte gemaakt en met een ventilator naar het koelgedeelte geblazen. Gaat dat mis, dan blijft de vriezer prima werken terwijl de koelkast opwarmt.
De verdamper is dichtgevroren. Achter de achterwand van het vriesvak zit de verdamper. Werkt de ontdooicyclus niet, dan groeit daar een ijsblok waar geen lucht meer doorheen komt.
De ventilator draait niet. Hoorde je normaal een zacht suizen dat nu weg is, dan is dat een aanwijzing.
De luchtopening zit geblokkeerd. Een pak melk of een schaal die strak tegen de achterwand of tegen het rooster staat.
Te vol. Lucht moet kunnen bewegen. Een propvolle kast koelt achterin goed en voorin slecht.
3. Warme lucht lekt naar binnen
De deurafdichting is een onderdeel dat langzaam verhardt en dat mensen zelden controleren.
De papiertest. Leg een velletje papier tussen deur en kast, sluit de deur en trek aan het papier. Voel je vrijwel geen weerstand, dan sluit de afdichting op dat punt niet. Herhaal rondom, elke twintig centimeter.
Een verharde of gescheurde rubber is los te vervangen en dat is een goedkope reparatie. Een deur die scheef hangt door versleten scharnieren, of een verkeerd afgestelde inbouwdeur, is vaak bij te stellen.
Controleer ook of de koelkast waterpas staat, en bij voorkeur een fractie achterover. Dan valt de deur vanzelf in het slot.
Gevolg van een lekkende afdichting: vochtige lucht komt binnen, slaat neer op de verdamper en bevriest daar. Zie koelkast vriest aan.
4. De regeling klopt niet
Geen defect maar een instelling:
- De vakantiestand of ecostand staat aan. Die verhoogt de temperatuur bewust.
- De thermostaat staat verkeerd. Bij een mechanische knop is 1 de warmste stand, niet de koudste. Stand 3 of 4 is normaal. In graden is 4 graden in de koelkast en min 18 in de vriezer de norm.
- De supervries- of superkoelstand staat permanent aan. Die laat de compressor continu draaien.
Drie waarnemingen die vaak verkeerd gelezen worden
"Het lampje brandt, dus er is stroom en de koeling zou moeten werken." Het lampje zit op een ander circuit dan de compressor. Het zegt alleen dat er spanning op het apparaat staat, niets over de koeling.
"De compressor is stil, dus hij is stuk." Een compressor draait in cycli. Twintig minuten stilte is normaal, een uur niet.
"Hij maakt geluid, dus er is iets mis." Borrelen, tikken en klikken horen erbij, zie koelkast maakt geluid.
Wat je nooit zelf moet doen
- IJs wegbikken met een schroevendraaier of een mes. De verdamperleidingen zitten vlak achter dat ijs. Een gaatje daarin betekent koudemiddelverlies en dus het einde van het apparaat. Dit is de meest gemaakte fout en hij is onherstelbaar.
- Aan het koelcircuit werken. Daar zit koudemiddel onder druk in, vaak brandbaar isobutaan. Dat is werk voor iemand met een F-gassencertificaat.
- De koelkast op zijn kant vervoeren en meteen aanzetten. Compressorolie loopt dan in het circuit. Laat hem na een liggend transport minimaal vier uur rechtop staan.
- Doorgaan als er olie of een vettige vlek onder de kast ligt. Dat wijst op koudemiddelverlies.
Wat een reparatie kost
Bij Stan betaal je EUR 69 all-in, inclusief btw, voorrijkosten, diagnose en het eerste kwartier reparatietijd. Zijn er onderdelen nodig of duurt het langer, dan hoor je de prijs voordat hij verdergaat, met 3 maanden garantie. Zie tarieven.
Bij koeling weegt de urgentie mee in de planning, want de rekening loopt door in bedorven boodschappen.
Wanneer repareren nog loont
Koelkasten gaan lang mee, dertien tot zeventien jaar, en vriezers vaak nog langer. Dat verschuift de afweging richting repareren.
Twee uitzonderingen:
Verbruik telt hier wel. Een koelkast staat 24 uur per dag aan. Een apparaat van vijftien jaar oud tegenover een zuinig nieuw model scheelt gemakkelijk EUR 40 tot 70 per jaar. Bij koeling is dat argument serieus, anders dan bij een wasmachine.
Een defecte compressor of koudemiddelverlies is bij de meeste huishoudelijke koelkasten het einde. De reparatie is arbeidsintensief en vraagt certificering. Thermostaten, ventilatoren, ontdooiverwarmingen en deurafdichtingen zijn daarentegen bijna altijd de moeite waard.
De volledige rekensom staat in repareren of vervangen, de cijfers per apparaat in levensduur vaatwasser en koelkast.