IJs in de koelkast of de vriezer is een van die problemen die zich laat wegwerken zonder dat je hem oplost. Je ontdooit, het is weg, en zes weken later staat het er weer. Dat komt doordat ontdooien het symptoom aanpakt en niet de oorzaak, en de oorzaak is in de meeste gevallen vochtige lucht die naar binnen komt.
Snel antwoord. IJsvorming ontstaat doordat vochtige lucht in de kast condenseert en bevriest. De vier oorzaken zijn een lekkende deurafdichting, onafgedekt of warm voedsel, een deur die te vaak of te lang openstaat, en een defecte ontdooiing. Alleen die laatste is een reparatie.
Waarom ijs ontstaat
Koude lucht kan minder vocht vasthouden dan warme lucht. Komt er warme, vochtige lucht in de kast, dan slaat dat vocht neer op het koudste oppervlak dat er is: de verdamper, meestal de achterwand.
Bij een koelkast dooit die rijp normaal gesproken weg zodra de compressor uitschakelt, en loopt het water via een gaatje achterin weg. Bij een vriezer, waar het altijd onder nul is, dooit er niets vanzelf. Daar bouwt het op.
Dus: ijs betekent dat er meer vocht binnenkomt dan het systeem kan verwerken. De vraag is alleen waar dat vocht vandaan komt.
1. De deurafdichting sluit niet
De belangrijkste oorzaak, en degene die het minst gecontroleerd wordt.
De rubberen afdichting rond de deur verhardt met de jaren. Hij ziet er dan nog goed uit maar veert niet meer terug, en dan sluit hij alleen nog waar de druk het hoogst is.
De papiertest. Leg een velletje papier tussen deur en kast, sluit de deur en trek aan het papier. Voel je duidelijke weerstand, dan sluit hij daar. Glijdt het papier er zo uit, dan niet. Herhaal rondom, elke twintig centimeter, en let vooral op de hoeken en de onderkant.
Andere aanwijzingen:
- IJs vormt zich altijd op dezelfde plek, meestal in de buurt van het lek
- De compressor draait vaker of langer dan vroeger
- Aan de buitenkant van de kast, bij de deurrand, voel je koude lucht of zie je condens
Wat je eraan doet: de afdichting eerst schoonmaken met warm water, want vuil en kruimels in de groef houden hem open. Verhard rubber kun je soms tijdelijk soepeler maken door de deur een paar uur open te laten staan met een föhn op de laagste stand op afstand, maar dat is uitstel. Een afdichting is een los onderdeel en te vervangen, en dat is een goedkope reparatie.
Bij inbouwmodellen: controleer ook of de meubelfront-plaat niet verzakt is. Dan hangt de deur scheef en sluit hij aan één kant niet, ook met een goede rubber. Dat is vaak bij te stellen.
2. Vocht dat je er zelf in zet
Elke onafgedekte schaal is een luchtbevochtiger.
- Dek alles af. Soep, groenten, fruit, restjes. Een deksel of een doosje scheelt meer dan je denkt.
- Laat warme gerechten eerst afkoelen. Een warme pan in de koelkast geeft in één keer een grote hoeveelheid damp af, en die slaat direct neer op de verdamper.
- Vries niets in dat nog warm is. In de vriezer is het effect nog groter, want daar dooit het nooit vanzelf weg.
- Verpak diepvriesproducten luchtdicht. Slecht verpakte producten geven vocht af en dat is ook de reden van vriesbrand op het product zelf.
3. De deur staat te vaak of te lang open
Elke keer dat de deur opengaat, komt er kamerlucht binnen. In een vochtige ruimte, bijvoorbeeld een keuken waar net is gekookt of een bijkeuken zonder ventilatie, is dat effect veel groter.
Praktisch: weet wat je pakt voordat je opendoet, en laat de deur niet openstaan tijdens het uitpakken van boodschappen. In een vriezer met lades: haal een hele lade eruit in plaats van hem lang open te laten staan.
Controleer ook of de deur wel vanzelf dichtvalt. Een koelkast hoort waterpas te staan of een fractie achterover. Helt hij naar voren, dan blijft de deur op een kier staan zonder dat je het merkt, en dat is een van de meest voorkomende oorzaken van een kast die blijft aanvriezen.
4. De ontdooiing werkt niet
Dit is de enige oorzaak in dit rijtje die een reparatie is.
De meeste combikasten en no frost modellen hebben een automatische ontdooicyclus: een verwarmingselement bij de verdamper dat een paar keer per etmaal kort aanslaat en de rijp wegdooit. Dat water gaat naar buiten via een afvoer.
Faalt dat systeem, dan groeit er een aaneengesloten ijsblok op de verdamper. Er komt dan geen lucht meer doorheen, dus de koelkast wordt warmer terwijl de vriezer nog gewoon vriest. Dat is precies het beeld dat beschreven staat in koelkast koelt niet meer.
Drie onderdelen kunnen falen: het ontdooielement zelf, de ontdooithermostaat, of de timer of sensor die de cyclus start.
De test die het onderscheid maakt. Ontdooi de kast volledig, 24 uur met de deuren open, en zet hem daarna aan.
- Blijft hij daarna wekenlang goed: het was een van de eerste drie oorzaken, en je moet die alsnog aanpakken.
- Komt het ijs binnen een paar weken terug: de ontdooiing is defect, en dat is een reparatie.
Die test kost je een dag, maar hij scheelt het verschil tussen een gratis oplossing en een onnodige monteur.
Volledig ontdooien: hoe je dat goed doet
- Haal alles eruit en zet diepvries in een koeltas of bij de buren
- Trek de stekker eruit
- Zet de deuren open en leg handdoeken op de bodem en op de vloer ervoor
- Zet er een bak met heet water in om het te versnellen, en ververs die
- Wacht tot alles weg is. Bij een dik pak ijs is dat een halve tot een hele dag
- Veeg alles droog, ook het gootje en het afvoergaatje achterin
- Controleer meteen of dat afvoergaatje open is, zie water onderin de koelkast
- Stekker erin en laat hem een paar uur op temperatuur komen voordat je alles terugzet
Wat je nooit moet doen: ijs wegbikken met een schroevendraaier, een mes of een ijskrabber. De verdamperleidingen zitten vlak achter dat ijs, soms er middenin. Een gaatje daarin betekent koudemiddelverlies en dan is het apparaat afgeschreven. Ook een föhn direct op het ijs is riskant: kunststof vervormt en het smeltwater loopt naar elektrische onderdelen.
Bij de vriezer: no frost of niet?
Een gewone vriezer vriest aan, en dat hoort. Een tot twee keer per jaar ontdooien is normaal onderhoud. Een ijslaag van meer dan een halve centimeter kost merkbaar meer stroom, want ijs isoleert de verdamper van de lucht.
Een no frost vriezer hoort níet aan te vriezen. Die heeft een automatische ontdooicyclus en een ventilator. Zie je daar toch een groeiende ijslaag, dan is er iets mis met de ontdooiing of komt er te veel vocht binnen.
Vriest een no frost model aan én vriest hij minder goed, dan is de kans groot dat de ventilator het ijs raakt. Dat geeft een schurend geluid, zie koelkast maakt geluid.
Overzicht
| Waarneming | Oorzaak | Zelf op te lossen |
|---|---|---|
| IJs op één plek, altijd dezelfde | Deurafdichting lekt daar | Deels |
| Dikke ijslaag over de hele achterwand | Ontdooiing defect | Nee |
| IJs komt binnen weken terug na ontdooien | Ontdooiing defect | Nee |
| IJs blijft maanden weg na ontdooien | Vocht, deurgebruik of afdichting | Ja |
| Rijp op diepvriesproducten zelf | Verpakking niet luchtdicht | Ja |
| Deur valt niet vanzelf dicht | Kast staat niet waterpas | Ja |
| No frost model vriest aan | Ontdooiing of te veel vocht | Deels |
Wat een reparatie kost
Bij Stan betaal je EUR 69 all-in, inclusief btw, voorrijkosten, diagnose en het eerste kwartier reparatietijd, met 3 maanden garantie. Zie tarieven.
Een deurafdichting, een ontdooithermostaat en een ontdooielement zijn onderdelen die op zichzelf staan en die niets zeggen over de rest van het apparaat. Op een koelkast die tien tot vijftien jaar meegaat, is zo'n reparatie doorgaans ruim de moeite waard, zie repareren of vervangen.