Een vaatwasser en een koelkast staan naast elkaar in de keuken en gaan totaal verschillend lang mee. Een koelkast haalt gemakkelijk het dubbele van een vaatwasser, en de reden daarvoor bepaalt ook wanneer repareren nog loont.
Snel antwoord. Een vaatwasser gaat negen tot elf jaar mee, een koelkast dertien tot zeventien en een vriezer vaak nog langer. Bij een vaatwasser kantelt de afweging rond jaar acht, bij koeling pas rond jaar twaalf. Bij koeling telt het stroomverbruik wél mee in de rekensom, bij een vaatwasser nauwelijks.
Waarom die twee zo verschillen
Een vaatwasser heeft het zwaar. Warm water, zout, vet en voedselresten, en dat vier tot zeven keer per week. Zout is agressief voor metaal, de temperatuur wisselt continu, en er zijn twee pompen, kleppen, sproeiarmen en een verwarming die allemaal in dat milieu moeten werken.
Een koelkast heeft het makkelijk. Er is één bewegend onderdeel dat er echt toe doet, de compressor, en die draait in een gesloten, schoon en droog circuit. Geen zout, geen zeep, geen voedselresten in de techniek. De belasting is constant in plaats van in schokken.
Dat verklaart het hele verschil.
De cijfers
| Apparaat | Verwachte levensduur | Eerste storing meestal | Afweging kantelt rond |
|---|---|---|---|
| Vaatwasser | 9 tot 11 jaar | jaar 5 tot 7 | jaar 8 |
| Koelkast | 13 tot 17 jaar | jaar 8 tot 10 | jaar 12 |
| Vriezer | 15 tot 20 jaar | jaar 10 of later | jaar 14 |
| Koel-vriescombinatie | 12 tot 15 jaar | jaar 7 tot 10 | jaar 11 |
De combinatie zit onder de losse apparaten, en dat is logisch: er zitten meer onderdelen in, waaronder een ventilator en vaak een ontdooisysteem, en het apparaat moet twee temperatuurzones tegelijk bedienen.
Bij vaatwassers geldt hetzelfde principe als bij wasmachines: reken in gebruik, niet in jaren. Een vaatwasser die dagelijks draait, is op jaar zeven verder versleten dan een die drie keer per week gaat, zie ook levensduur wasmachine.
De vaatwasser: wat er wanneer stukgaat
| Fase | Wat je meestal ziet | Reparatie de moeite waard |
|---|---|---|
| 0 tot 2 jaar | Aansluitfouten, verkeerd middel, gebruikersfouten | Ja, meestal onder de garantie |
| 2 tot 5 jaar | Verstoppingen: zeef, sifon, sproeiarmen | Ja, en vaak zelf op te lossen |
| 5 tot 8 jaar | Afvoerpomp, deurslot, verwarmingselement, circulatiepomp | Ja |
| 8 tot 11 jaar | Deurafdichting, bodemlek, besturing | Afhankelijk van het onderdeel |
| Boven 11 jaar | Kuiplekkage, doorroesten | Nee |
Het defect dat het einde markeert: lekkage vanuit de kuip zelf, door een haarscheur of door doorroesten. Dat is niet te repareren en het gaat vaak samen met de foutcode E15, zie vaatwasser foutcode E15.
De meest voorkomende oorzaak van doorroesten is trouwens te voorkomen: zout dat naast het reservoir wordt gemorst en niet wordt weggespoeld. Vul altijd bij vlak voordat je een programma start, en spoel gemorst zout meteen weg.
De koelkast: wat er wanneer stukgaat
| Fase | Wat je meestal ziet | Reparatie de moeite waard |
|---|---|---|
| 0 tot 5 jaar | Instellingen, opstelling, verkeerd gebruik | Zelden een defect |
| 5 tot 10 jaar | Deurafdichting, verstopt afvoergaatje, thermostaat | Ja, vaak goedkoop |
| 10 tot 14 jaar | Ventilator, ontdooiverwarming, ontdooithermostaat | Ja |
| Boven 14 jaar | Compressor, koudemiddelverlies | Nee |
Het defect dat het einde markeert: een defecte compressor of koudemiddelverlies. Die reparatie vraagt certificering en is bij een huishoudelijke koelkast doorgaans niet rendabel.
Wat wél bijna altijd de moeite waard is, ook op een oudere koelkast: de deurafdichting, de thermostaat, de ventilator en de ontdooiverwarming. Dat zijn losse onderdelen die niets zeggen over de rest, en ze zijn goed leverbaar. Zie koelkast koelt niet meer en koelkast vriest aan.
Bij koeling telt verbruik wél mee
Dit is het belangrijkste verschil in de rekensom, en het wordt vaak op de verkeerde apparaten toegepast.
Bij een wasmachine en een vaatwasser is het argument "een nieuwe is zuiniger" grotendeels lucht: die apparaten draaien een paar uur per week, en het verschil komt neer op een paar tientjes per jaar. De aanschafprijs verdien je daar niet mee terug.
Een koelkast staat 24 uur per dag aan, 365 dagen per jaar. Daar loopt het wel op. Een koelkast van vijftien jaar oud tegenover een zuinig nieuw model scheelt gemakkelijk EUR 40 tot 70 per jaar. Over de resterende levensduur is dat een reëel bedrag.
Praktische conclusie: bij een koelkast ouder dan twaalf jaar met een dure reparatie is vervangen vaker verstandig dan het pure reparatiebedrag doet vermoeden. Bij een vaatwasser telt dat argument nauwelijks mee.
Twee kanttekeningen: een koelkast met een dikke ijslaag of een stoffige condensor verbruikt onnodig veel, en dat is gratis op te lossen. Vergelijk dus niet je verwaarloosde koelkast met een nieuwe, maar een goed onderhouden exemplaar.
Inbouw verschuift de grens
Bij beide apparaten geldt: is het een inbouwmodel, dan verschuift de afweging richting repareren.
Een vrijstaande vaatwasser vervang je voor de aanschafprijs plus bezorging. Een inbouwvaatwasser die net niet in de nis past, of waarvan de meubelfront-bevestiging afwijkt, wordt ineens een keukenklus met een timmerman erbij. Datzelfde geldt voor een inbouwkoelkast, waar de nismaten en de deurmontage per merk verschillen.
Reken die verborgen kosten mee, want ze zijn vaak groter dan het verschil tussen repareren en vervangen. De volledige rekensom staat in repareren of vervangen.
Wat de levensduur verlengt
Vaatwasser:
- Zeef wekelijks uitnemen en schoonmaken
- Sproeiarmen maandelijks doorspoelen en de gaatjes doorprikken
- Zout en glansspoelmiddel op peil houden, en de waterhardheid goed instellen
- Gemorst zout meteen wegspoelen, dat is de belangrijkste maatregel tegen doorroesten
- Maandelijks een leeg programma op de heetste stand
- Niet voorspoelen onder de kraan, dat spoelt vet de machine in
Koelkast:
- De condensor achterop een keer per jaar stofvrij maken, dat scheelt verbruik en belasting van de compressor
- Ruimte houden achterlangs en bovenlangs, zodat de warmte weg kan
- Deurafdichting schoonhouden en jaarlijks controleren met de papiertest
- Niet te vol laden, lucht moet kunnen circuleren
- Ontdooien zodra de ijslaag dikker is dan een halve centimeter
- Waterpas zetten, dan valt de deur vanzelf dicht
Die eerste bij de koelkast wordt bijna nooit gedaan en is toch de effectiefste: een stoffige condensor dwingt de compressor tot langer doordraaien, en dat kost zowel stroom als levensduur.
Onderdelen zijn langer leverbaar dan gedacht
Sinds 2021 geldt in de EU een leverplicht voor witgoed. Fabrikanten moeten belangrijke onderdelen zeven tot tien jaar beschikbaar houden na het laatste verkochte exemplaar van een model. Voor koelkasten betekent dat in de praktijk dat thermostaten, ventilatoren en deurafdichtingen vrijwel altijd nog te krijgen zijn.
Wat een diagnose kost
Bij Stan betaal je EUR 69 all-in, inclusief btw, voorrijkosten, diagnose en het eerste kwartier reparatietijd, met 3 maanden garantie op de reparatie. Zie tarieven. Blijkt repareren niet verstandig, dan hoor je dat, met de reden erbij.